What are you looking for?

Tên sách: Flow. Dòng chảy, Trải nghiệm tối ưu, khám phá con đường bí mật hạnh phúc

Tác giả: Mihaly Csikszentmihalyi

Tại sao mình đọc cuốn sách này?

Một ngày làm việc kéo dài trong 8 giờ, và trong một tuần, mình làm việc 5 ngày. Tính toán đơn giản, chúng ta có khoảng hơn 2000 giờ để làm việc 1 năm. Chúng ta đã sử dụng 2000 giờ này như thế nào? Chúng ta có tận hưởng hay chỉ mong nó trôi qua một cách nhanh chóng?

Mình đã từng có một suy nghĩ rằng, niềm đam mê hay sự tận hưởng công việc chỉ đến từ một số công việc có tính chất sáng tạo nhất định. Ví dụ như những người làm nghệ thuật, hay vận động viên, hoặc nhà văn, nhà khoa học, người làm nghiên cứu. Ở công việc của họ có một sự đào sâu về tư duy, tay nghề, kỹ năng hoặc sự sáng tạo.

Còn mình sẽ luôn ngậm ngùi rằng cuộc sống công sở sẽ luôn là một vòng lặp đi lặp lại nhàm chán. Thứ 2 sẽ là ngày dài nhất trong tuần, và những ngày nghỉ sẽ luôn là dịp được trông mong nhất trong một năm.

Nhưng có vẻ mình đang bỏ lỡ một điều gì đó? Có phải tất cả những công việc thường nhật bản chất vốn nhàm chán? Có phải là sự say mê cho nghề nghiệp chỉ đến ở một số lĩnh vực nhất định chứ không dành cho số đông? Đây chính là mục đích của mình khi tìm hiểu về công trình nghiên cứu về Flow của tiến sĩ Mihaly Csikszentmihalyi.

Ba bài học thú vị của mình

1 Hạnh phúc đến từ đâu?

Trước khi tìm hiểu về khái niệm “dòng chảy”, hay còn gọi là trải nghiệm tối ưu, tiến sĩ Mihaly khiến mình giật mình bởi một vấn đề phổ quát hơn. Hạnh phúc đến từ đâu?

Mình thường vô thức theo đuổi các mục tiêu về sức khỏe, sắc đẹp, tiền bạc, và sự thành công bởi vì một kỳ vọng rằng có những điều đó sẽ mang đến hạnh phúc.

Thế nhưng, có một sự thật thú vị là kể cả phòng tắm trong cung điện xa hoa của vua Louis XXIV- (vị vua được mệnh danh là vĩ đại nhất của nước Pháp) cũng chưa có bình nóng lạnh, và không một vị hoàng đế La Mã nào có thể bật tivi để giải trí khi ông ta buồn chán. Mình giờ đây “sung sướng” và đủ đầy hơn nhiều so với các vị vua chúa hay hoàng đế ngày xưa, nhưng liệu mình có thỏa mãn với cuộc sống của mình không?

Điều mà tiến sĩ Mihaly muốn gửi gắm đến người đọc đó là có thêm một tiện nghi, hay đạt một thân hình đẹp sau chuỗi ngày nhịn ăn giảm cân sẽ không bao giờ là đích đến cuối cùng. Nhu cầu của con người sẽ một ngày càng “phình ra” theo thời gian, kể cả khi đạt được những điều mất rất nhiều công sức và thời gian mới có.

Do đó, thực tế hạnh phúc của cuộc sống không phụ thuộc trực tiếp vào những gì mình sở hữu ở hiện tại hay tương lai. Thay vào đó, điểm mấu chốt là mình cảm thấy thế nào về bản thân và về những gì đang xảy đến.

Bài học thứ nhất về Hạnh phúc, đã giúp mình nhận ra rằng: Chừng nào mẩu tin quảng cáo còn khiến mình mê hoặc hay một cái nhíu mày từ cấp trên còn làm hỏng một ngày làm việc của mình, thì mình vẫn khó cảm nhận được hạnh phúc thật sự.

2. Làm việc với mục đích tự thân.

Mục đích của mình khi đọc cuốn sách này là làm thế nào để cải thiện trải nghiệm công việc. Với xuất phát điểm từ câu hỏi: Liệu rằng công việc công sở bình thường có thể mang đến sự “say mê” trong đó?

Rất chính diện vào vấn đề, Tiến sĩ Mihaly đã chỉ cho mình về nhận thức sai lầm về công việc

Bạn nghĩ về công việc như là một sự áp đặt, một sự ràng buộc, một sự xâm phạm quyền tự do và là thứ gì đó cần phải tránh càng xa càng tốt…

MIhaly Csikszentmihalyi

Ồ, thì ra như vậy. Đối với mình, điều này thật sự thú vị và mang tính đột phá. Ý tưởng này đã làm tan biến rào cản giữa công việc và cuộc sống cá nhân. Nếu mình tiếp tục nghĩ rằng công việc chỉ là điều phải thực hiện vì áp lực từ các yếu tố bên ngoài, chẳng hạn như sếp đặt deadline hôm nay, hoặc đơn giản là để kiếm thu nhập, mình sẽ mất sự tự chủ. Mình sẽ luôn bị cuốn vào vòng xoáy mâu thuẫn giữa việc “phải làm” nhưng không cảm thấy hạnh phúc khi làm. Sẽ ra sao nếu chính bản thân công việc trở thành “đời sống cá nhân” của mình, trở thành một điều mình có thể hưởng thụ và say sưa cùng với nó?

Điểm mấu chốt ở đây là, cho dù làm việc gì, cũng hãy bắt đầu từ mục đích tự thân. Mục đích tự thân, theo cách hiểu của mình, nghĩa là chuyển từ việc có quá nhiều chủ thể bên ngoài đang xoay bản thân như một con rối, trở thành một đối tượng duy nhất là mình và công việc mình làm.

Trước giờ mình đã quá bận tâm nhiều đến các tác nhân ngoại cảnh mà quên đi niềm vui nội tại đến từ bên trong. Do đó, khi đọc xong cuốn sách này, mình đã chuyển sự chú ý (để tâm) từ các yếu tố bên ngoài vào chính bản thân công việc mình đang làm.

・Đó là việc chuyển đổi ý thức từ việc lo lắng vì áp lực thời gian, sang việc tự thách thức bản thân, tự hỏi liệu mình có thể làm công việc này nhanh hơn bình thường không.

・Đó là chuyển đổi ý thức từ việc cảm thấy hoang mang vì quá nhiều điều không biết, đến việc cảm thấy tò mò và thú vị khi tự hỏi mình có thể tìm hiểu thêm ở đâu để tìm ra câu trả lời.

・Thêm vào đó, là việc chuyển đổi từ việc phải chờ đợi người khác công nhận rằng mình đã làm tốt để cuối kỳ sẽ được tăng lương, sang việc tự mình ăn mừng vì đã hoàn thành mục tiêu trong một ngày. Mình tự khen ngợi bản thân về những nỗ lực nhỏ nhặt nhất.

・Cuối cùng, là việc chuyển đổi từ tâm lý “phải làm việc” sang việc biết ơn vì mình có cơ hội làm công việc này. Nhờ công việc này, mình đang phát triển kỹ năng, nhận thức và tư duy, nhờ có công việc này mà mình đang tạo một phần giá trị cho xã hội ở một ngành nghề nào đó. Nhờ công việc này, mà ít nhất mình cũng làm được một điều gì ý nghĩa góp phần cho sự phát triển của con người.

3. Hãy thưởng thức

Những thay đổi rất nhỏ trong tư duy về làm việc với mục đích tự thân đã trở thành bài học lớn đối với mình. Mình tin rằng, chúng ta đều có khả năng sáng tạo những trải nghiệm của chính bản thân, ngay cả trong môi trường nhàm chán nhất hay khốc liệt nhất. Đó là hành trình tìm lấy chìa khóa để mở cánh cửa của sự “thưởng thức cuộc sống thật sự”.

Như câu chuyện đầy cảm hứng về Joe Kramer, người thợ hàn giản dị trong nhà máy lắp ráp xe lửa. Ở môi trường khép kín, tăm tối, ồn ào, nóng như lò lửa, Joe đã tìm được sự tận hưởng của mình trong công việc sửa máy. Trong khi những người thợ hàn khác xem công việc như một gánh nặng mà họ muốn trốn chạy càng nhanh càng tốt vào buổi chiều khi kết thúc, và cố quên đi cảm giác uể oải trong ngày bằng bia và bằng hữu. Ông có thể sửa chữa mọi bộ phận hư hỏng, từ cần trục cơ khổng lồ đến màn hình điển tử nhỏ nhất mà không qua buổi huấn luyện đặc biệt nào. Đặc biệt, ông không bao giờ đòi tăng lương hay thậm chí từ chối việc lên làm chức quản lý bởi vì ông quá yêu công việc ông đang làm.

Tuy vậy, Joe cũng không hoàn toàn phụ thuộc vào thử thách của nhà máy để cảm thấy ổn về bản thân. Điều ông làm ngoài giờ làm cũng thật đặc biệt. Ông đã tự thiết kế và làm một hệ thống vòi phun nước cũng như hệ thống thắp sáng cho khu vườn của ngôi nhà gỗ ở ngoại ô nơi ông sinh sống. Bằng tất cả sự tò mò, và kỹ năng mà ông có từ công việc, ông đã làm phong phú cuộc sống của chính bản thân mình trong khi những người đồng nghiệp của ông dành lớn thời gian để xem tivi và cãi nhau với vợ sau những những giờ say mèm ở quán bia.

Chỉ đến khi tiến sĩ Mihaly chỉ ra, mình mới để ý rằng ” Sự thưởng thức cuộc sống” rốt cuộc đến từ việc mình “bỏ công sức” để làm một điều gì đó, thay vì hưởng thụ nó một cách đơn thuần. Nếu ngày qua ngày chỉ có khoái lạc và các hoạt động giải trí thông thường, cuộc sống của mình rất dễ phai mờ và cái tôi sẽ trở nên lờ nhờ không phát triển qua ngày tháng. Ngược lại, sự thưởng thức mang lại cho mình sự mãn nguyện và cảm giác đạt được thành tựu gì đó dù nhỏ bé.

Như trường hợp của mình, mình đã tìm thấy niềm đam mê trong việc viết lách. Không phải lúc nào viết mình cũng cảm thấy vui vẻ. Trong quá trình ấy, có những lúc mình cảm thấy khó khăn trong việc diễn đạt, cảm thấy mỏi vai và cổ vì phải ngồi nhiều. Nhưng khi nhìn lại hành trình này, mình cảm thấy hạnh phúc vì được kết nối với ngôn từ, và sáng tạo về tư duy theo cách mà mình muốn. Đây cũng là một hình thức “thưởng thức” về mặt ngôn ngữ mà mình đang trải nghiệm.

Điều khiến trái tim mình rung động là…

Đây là một công trình nghiên cứu đồ sộ về tâm lý học của tiến sĩ Mihaly và cộng sự trải qua nhiều năm. Sự đồ sộ của nó đến từ việc thu thập dữ liệu của nhiều người ở các ngành nghề khác nhau, trải dài từ nghệ thuật, thể thao, đến các chuyên gia trong một số lĩnh vực đặc biệt như bác sĩ, kỹ sư… đến những người lao động thông thường là người thợ máy, nông dân. Và dữ liệu không chỉ tập trung ở Mỹ, mà từ Châu Âu, đến Châu Á và thậm chí là những vùng thảo nguyên hoang sơ nơi người ta chủ yếu sinh sống từ nguồn tự cung tự cấp.

Nhưng kết luận lại, tất cả mọi người đều có chung một đặc điểm khi nhắc đến những nguồn vui khiến cho họ hạnh phúc. Đó là trải nghiệm được say mê như bị cuốn vào dòng chảy của sự lãng quên thời gian và không gian. Đó là cảm giác sau khi đã bỏ qua rất nhiều công sức, mồ hôi, có trong đó sự mệt mỏi của lao động, có niềm vui, có sự căng thẳng, có sự thách thức về kỹ năng, có sự bền bỉ và kiên trì. Tuy nhiên vượt qua những rào cản, đó là cảm giác tập trung và đầu tư tất cả tâm trí và năng lượng tinh thần. Tiến sĩ Mihaly gọi đó là “dòng chảy”, hay “trải nghiệm tối ưu”.