Tên sách: Phương pháp dạy con không đòn roi
Tác giả: Daniel J. Siegel và Tina Payne Bryson
Tại sao mình đọc cuốn sách này?
Nếu xem hành trình nuôi con là một bộ phim, chúng ta thật sự hi vọng là một bộ phim lãng mạn. Và tất nhiên, bạn và mình, những người làm cha mẹ đều mong muốn được làm đạo diễn! Nhưng thực tế thì…
Dù chúng ta cố gắng truyền đạt nhẹ nhàng hay đe dọa, hành trình nuôi con vẫn có thể thoát khỏi kịch bản. Nhiều lúc mình cảm thấy bực tức, la mắng. Tuy nhiên, sau tất cả, mình vẫn mong muốn rằng đã có thể giữ bình tĩnh và giải quyết vấn đề một cách ôn hòa.
Điều ước đó đã dẫn mình đến cuốn sách “Dạy con không đòn roi” của hai tác giả Daniel J. Siegel và Tina Payne Bryson. Cuốn sách này thực sự là cứu cánh cho mình trước những tình huống con có hành vi tiêu cực.
Ba bài học thú vị của mình
1. Kỷ luận không phải là sự trừng phạt
Bài học đầu tiên liên quan đến một vấn đề rất cốt lõi – khái niệm về kỷ luật.
Ở Việt Nam, mình có nghe đến khái niệm “thương cho roi cho vọt”. Liệu đánh đòn hay quát mắng có phải là hình thức kỷ luật? Liệu đó có phải là tình yêu thương… theo một cách nghiêm khắc như ông bà mình vẫn nói?
Tác giả của cuốn sách là những chuyên gia về giáo dục trẻ em. Tuy nhiên, khi tìm hiểu về định nghĩa kỷ luật, hai tác giả lại bắt đầu từ một câu hỏi cốt lõi khác:
Mục đích của bạn về kỷ luật trẻ là gì?
Để con ngừng khóc, để con ngừng hành động quấy phá? hay vì một mục tiêu lớn hơn là muốn con nhận ra bài học để…nên người?
Khi mình trả lời câu hỏi Mục đích của Kỷ luật là gì, mình nhận ra:
Kỷ luật trước hết không phải là một sự trừng phạt. Điều chúng ta muốn hướng đến là sự dạy dỗ ở khía cạnh phát triển con người. Hình phạt có thể ngừng một hành vi trong khoảng thời gian ngắn. Nhưng dạy dỗ sẽ mang lại những kỹ năng tồn tại suốt cuộc đời.
2. Con cần được kết nối
Tiếp tục khai thác sâu hơn về định nghĩa của Kỷ luật là sự dạy dỗ. Vậy tại sao các biện pháp trừng phạt con như đánh mắng con lại không phù hợp? Tại sao con nghe lời bố mẹ vì sợ hãi lại không phải là sự dạy dỗ?
Mình đã tìm thấy câu trả lời thông qua một luận điểm thuyết phục về khoa học về não bộ.
Hãy tưởng tượng bộ não của trẻ như một căn nhà hai tầng đang trong quá trình xây dựng. Tầng dưới là bản năng. Nơi đây đảm nhiệm các hành vi phản xạ và tự vệ bảo vệ sự sống. Tầng trên là suy nghĩ logic. Nơi đây đảm nhiệm cho việc tiếp thu thông tin, suy nghĩ và phân tích có hệ thống. Trẻ nhỏ, ngay cả từ khi mới sinh, đã có thể hoàn thiện chức năng của não tầng dưới. Trong khi đó, tầng trên lại chưa đầy đủ và tiếp tục phát triển trong giai đoạn thơ ấu.
Vì vậy, khi trẻ gặp những điều trái ý muốn, cơ thể con thường có xu hướng phản xạ bằng cách thể hiện những cảm xúc mạnh mẽ. Con khóc lóc, la hét và ném đồ, thậm chí đánh người xung quanh. Nếu cha mẹ tiếp cận bằng cách thô lỗ, gây đau đớn khiến con sợ hãi, bản năng tự vệ sẽ bị kích thích mạnh mẽ. Con có thể ngừng hành động vì đã quá sợ hãi hoặc quá mệt. Tuy nhiên, con lại không nhận được bài học mà bố mẹ muốn chuyển tải.
Điều bạn cần làm là hãy tiếp cận não bộ tầng trên, thay vì chọc giận não bộ tầng dưới.
Vấn đề mấu chốt nằm sau câu chuyện về bộ não của con, đó là việc để có thể tiếp thu, con cần cảm thấy an toàn. Nghĩa là bố mẹ cần có một khoảng dừng nhất định để bình tĩnh. Thay vì thái độ giận giữ và quát mắng, bố mẹ cần kết nối với con.
3. Kết nối và điều hướng với con
Bài học thứ ba liên quan đến việc kết nối và điều hướng như thế nào.
Đầu tiên, đó là việc thiết lập kết nối giữa cha mẹ và con cái. Kết nối với con được thể hiện qua hành động lắng nghe, sự an ủi của bố mẹ. Đồng thời, bố mẹ cũng giúp con gọi tên cảm xúc của mình. Khi con gọi tên được cảm xúc, não bộ của con sẽ học cách nhận biết vấn đề.
Lúc con trai mình tầm 3 tuổi, mình thường sử dụng việc gọi tên cảm xúc theo màu sắc. Có một cuốn sách truyện mà con mình rất thích tên là “Quái vật đa màu sắc” (tiếng Anh: “The Colour Monster”) của tác giả Anna Llenas. Khi con tức giận, con sẽ gọi tâm trạng của mình là màu đỏ. Khi con buồn, con sẽ gọi tâm trạng của mình là màu xanh. Con trai mình đã thực hành nhiều đến mức khi có chuyện gì buồn khiến con khóc, con sẽ đến gần mẹ và nói: “Mẹ ơi, con biến thành màu xanh rồi!”
Sau khi giúp con bình tĩnh, bố mẹ có thể tiến hành điều hướng. Đó là việc hướng dẫn con về cách cư xử đúng, một cách ngắn gọn và tích cực nhất. Tuy nhiên, không phải lúc nào con cũng dễ dàng bình tĩnh khi được kết nối. Trong những tình huống đó, bố mẹ có thể tiếp cận tình huống một cách sáng tạo. Chẳng hạn như nói chuyện với giọng ngô nghê khôi hài, nhằm giúp con phá vỡ quả bóng cảm xúc cao trào.
Điều khiến trái tim mình rung động là…
Mặc dù mình đã đọc cuốn sách này từ khá lâu và luôn ý thức để thực hiện những lời khuyên trong đó. Nhưng đôi khi, dù biết lý thuyết, có những lúc mình vẫn không thể kiềm chế những cơn tức giận. Lúc ấy, mình luôn nhớ đến câu chuyện kết thúc của sách. Tác giả nói rằng ngay cả chuyên gia giáo dục cũng mắc phải những sai lầm trong nuôi dạy con cái.
Chúng ta đều là những bố mẹ, những con người có cảm xúc và lý trí. Chúng ta cần kiên nhẫn, thấu hiểu và bao dung – không chỉ với con cái, mà với cả chính chúng ta! Chúng ta càng cảm thông cho bản thân mình thì chúng ta càng cảm thông cho con trẻ. Đây thực sự là một thông điệp nhân văn, mang lại sự an ủi và sự đồng điệu trong hành trình nuôi dạy con cái.